SKDM, Avrupa Birliği’nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizmasıdır. İngilizce adı Carbon Border Adjustment Mechanism, kısa adı CBAM’dır.

Mekanizma, belirli ürünler AB gümrük bölgesine ithal edilirken bu ürünlerin üretiminde oluşan gömülü sera gazı emisyonlarını AB Emisyon Ticaret Sistemi’ndeki karbon fiyatıyla ilişkilendirir.

SKDM klasik anlamda gümrük vergisi değildir; ithal ürünün gömülü emisyonunu AB’deki karbon fiyatlandırma yapısına yaklaştıran bir iklim politikası aracıdır.

AB içindeki üreticiler, AB Emisyon Ticaret Sistemi kapsamında karbon maliyetiyle karşılaşıyor. Üretimin daha düşük karbon maliyetine sahip ülkelere taşınması veya AB ürünlerinin daha karbon yoğun ithal ürünlerle ikame edilmesi “karbon kaçağı” riski yaratıyor.

SKDM’nin amacı ithal ürünlerde de gömülü emisyonları fiyatlandırarak bu riski azaltmak ve AB dışındaki üreticileri daha düşük emisyonlu üretime yönlendirmektir.

Mevcut temel kapsam aşağıdaki sektörlerdeki belirli ürün ve girdilerden oluşur:

• çimento,
• demir ve çelik,
• alüminyum,
• gübre,
• elektrik,
• hidrojen,
• mevzuat ekinde tanımlanan bazı öncül ve aşağı yönlü ürünler.

Kapsam yalnızca sektör adına bakılarak belirlenmez. Esas olan ürünün CN/GTİP sınıflandırmasının SKDM Tüzüğü Ek I’de yer alıp almadığıdır. Aynı sektördeki her mamul otomatik olarak kapsamda değildir.

Nihai ürünün gümrük kodu SKDM listesinde değilse ürün doğrudan kapsamda olmayabilir. Ancak üretimde kullanılan çelik veya alüminyum gibi girdiler tedarik zincirinde SKDM maliyetinden etkilenebilir.

Ayrıca kapsamın gelecekte genişletilmesi AB tarafından değerlendirilmektedir. Bu nedenle doğrudan kapsam dışında kalan ihracatçıların da malzeme bazlı emisyon verisini ve tedarikçi karbon performansını izlemeye başlaması önemlidir.

Hayır. Hukuki yükümlü, genel olarak ürünü AB’ye ithal eden yetkilendirilmiş SKDM beyan sahibi veya mevzuattaki koşullara göre dolaylı gümrük temsilcisidir.

AB ithalatçısı beyanı yapar ve gerekli SKDM sertifikalarını teslim eder. Türk üreticinin rolü ise tesis ve ürün bazında doğru, izlenebilir ve gerektiğinde doğrulanmış emisyon verisini müşterisine sağlamaktır.

Bu nedenle “vergiyi ithalatçı ödüyor, bizi ilgilendirmez” yaklaşımı ticari açıdan yanlıştır. İthalatçı oluşan maliyeti fiyat görüşmesine, tedarikçi seçimine veya sözleşme şartlarına yansıtabilir.

2025’te yapılan sadeleştirme ile elektrik ve hidrojen dışındaki SKDM malları için, AB ithalatçısı bazında yıllık 50 tonluk tek bir kütle eşiği getirildi. Yıllık ithalatı bu eşiğin altında kalan ithalatçılar genel olarak SKDM yükümlülüklerinden muaf tutulur.

Eşik Türk ihracatçı veya sevkiyat başına değil, AB’deki ithalatçı ve yıllık toplam ithalat üzerinden değerlendirilir. Elektrik ve hidrojen bu kütle esaslı muafiyetin dışında tutulmuştur. Ürün kodu ve ithalat yapısı ayrıca kontrol edilmelidir.

1 Ekim 2023–31 Aralık 2025 arasındaki geçiş döneminde temel yükümlülük emisyon raporlamasıydı; SKDM sertifikası teslimi yapılmıyordu.

Kesin uygulama dönemi 1 Ocak 2026’da başladı. 2026 ithalatlarına ilişkin ilk yıllık SKDM beyannamesi ve sertifika teslimi için son tarih 30 Eylül 2027’dir. 2026 emisyonlarına karşılık gelen sertifikaların satışı 2027’de başlayacaktır.

Gömülü emisyon, SKDM kapsamındaki bir ürünün üretimiyle ilişkilendirilen sera gazı emisyonudur. Hesaplama yalnızca fabrikanın toplam karbon ayak izini ürün tonajına bölmek değildir.

Üretim prosesi, tesis sınırları, doğrudan emisyonlar, kapsama göre dolaylı emisyonlar, kullanılan öncül girdiler, üretim miktarı ve mevzuatta tanımlanan hesaplama yöntemleri birlikte değerlendirilir.

Bu nedenle kurumsal karbon ayak izi ile SKDM ürün emisyon hesabı birbiriyle ilişkili olsa da aynı rapor değildir.

Ürüne ve üretim rotasına göre değişmekle birlikte aşağıdaki veriler gündeme gelir:

• tesis ve üretim süreci bilgileri,
• ürün ve öncül girdi miktarları,
• yakıt tüketimi ve yakıt özellikleri,
• proses kaynaklı emisyonlar,
• elektrik tüketimi ve ilgili emisyon faktörleri,
• üretim miktarı ve ürün bazlı tahsis yöntemi,
• spesifik gömülü emisyon değeri,
• varsa menşe ülkede fiilen ödenmiş karbon fiyatı,
• doğrulama raporu ve destekleyici kayıtlar.

Verinin ölçüm cihazı, fatura, stok kaydı, laboratuvar sonucu ve üretim raporlarıyla izlenebilir olması gerekir.

Kesin dönemde beyanlarda kullanılan gerçek emisyon değerlerinin SKDM kurallarına uygun biçimde doğrulanması gerekir. Doğrulama, yalnızca sonuçtaki sayıya bakmak değil; izleme planını, veri kaynaklarını, hesaplama yöntemini, kontrol ortamını ve önemli yanlışlık risklerini değerlendirmektir.

Bu yüzden üreticinin yıl sonunda tablo hazırlaması yeterli değildir. Ölçüm ve kayıt sistemi yıl boyunca doğrulanabilir veri üretecek şekilde kurulmalıdır.

Mevzuatın izin verdiği koşullarda varsayılan değerler kullanılabilir. Ancak varsayılan değer, tesisin gerçek performansını yansıtmayabilir ve düşük karbonlu üretim yapan bir tesisin avantajını görünmez hale getirebilir.

AB ithalatçısı açısından eksik, geç veya doğrulanamayan veri; maliyet belirsizliği ve uyum riski oluşturur. Bu durum üreticinin fiyat pazarlığını, sipariş devamlılığını veya yeni tedarikçi değerlendirmesini etkileyebilir.

Temel mantık; ithal edilen ürünün ilgili gömülü emisyon miktarının, AB ETS karbon fiyatını yansıtan SKDM sertifikalarıyla karşılanmasıdır. Hesapta AB üreticilerine sağlanan ücretsiz tahsisata karşılık gelen düzeltmeler ve menşe ülkede fiilen ödenmiş uygun karbon fiyatı da ilgili kurallar çerçevesinde dikkate alınabilir.

Bu nedenle ürünün karbon yoğunluğu düştükçe ithalatçının karşılaşacağı potansiyel SKDM yükü de azalır. Kesin hesap yalnızca basit çarpım değildir; ürün, dönem ve uygulanabilir düzeltmeler üzerinden yapılır.

Menşe ülkede gömülü emisyonlar için fiilen ödenmiş bir karbon fiyatı varsa, gerekli kanıtlar ve AB kuralları çerçevesinde SKDM yükümlülüğünden indirim konusu olabilir.

Ancak genel çevre vergileri, gönüllü karbon kredileri veya her sürdürülebilirlik harcaması otomatik olarak “ödenmiş karbon fiyatı” sayılmaz. Uygunluk, fiili ödeme ve mahsup koşulları mevzuata göre belgelenmelidir.

Etkisi yalnızca ilave bir maliyet değildir. SKDM aynı zamanda:

• müşterinin tedarikçi seçim kriterlerini değiştirir,
• ürün fiyatına karbon yoğunluğunu ekler,
• ölçüm ve doğrulama maliyeti oluşturur,
• düşük emisyonlu üreticiye rekabet avantajı sağlayabilir,
• enerji, hammadde ve üretim rotası yatırımlarını hızlandırır,
• ihracat sözleşmelerinde veri sorumluluğu ve maliyet paylaşımını gündeme getirir.

Karbon yoğunluğu benzer iki üretici arasında daha kaliteli ve güvenilir veri sunan taraf da ticari olarak öne çıkabilir.

Hayır. Yenilenebilir elektrik bazı ürünlerde dolaylı emisyonları azaltabilir; fakat proses emisyonlarını, fosil yakıt kullanımını veya karbon yoğun öncül girdileri tek başına ortadan kaldırmaz.

Etkin azaltım planı; enerji verimliliği, elektrik tedariki, yakıt dönüşümü, proses teknolojisi, geri dönüştürülmüş hammadde, ürün tasarımı ve tedarikçi verisini birlikte ele almalıdır. Hangi önlemin SKDM hesabına nasıl yansıyacağı uygulanabilir hesaplama kurallarıyla doğrulanmalıdır.

1. Ürün kapsamını doğrulayın: İhracat ürünlerinin CN/GTİP kodlarını ve SKDM Ek I kapsamını kontrol edin.

2. Tesis ve proses sınırlarını belirleyin: Üretim rotalarını, öncül girdileri ve veri sorumlularını tanımlayın.

3. İzleme sistemi kurun: Yakıt, elektrik, proses emisyonu ve üretim verilerinin ölçüm-kayıt zincirini oluşturun.

4. Ürün emisyonunu hesaplayın: SKDM metodolojisine göre spesifik gömülü emisyon değerlerini hazırlayın.

5. Veriyi doğrulamaya hazırlayın: Kanıtları, iç kontrolleri ve hesaplama dosyalarını denetlenebilir hale getirin.

6. Azaltım yol haritası oluşturun: Projeleri emisyon etkisi, yatırım maliyeti ve ticari değerine göre sıralayın.

7. Müşteri sözleşmelerini netleştirin: Veri formatı, teslim tarihi, gizlilik, varsayılan değer riski ve maliyet paylaşımını açıkça tanımlayın.

Zerbon, SKDM hazırlığını yalnızca bir raporlama çalışması olarak değil; üretim, enerji ve ticari rekabetin ortak konusu olarak ele alır.

Ürün kapsamı ve veri boşlukları belirlendikten sonra tesisin enerji akışları, proses emisyonları, ölçüm altyapısı ve üretim kayıtları değerlendirilir. Ardından doğrulanabilir veri sistemi ve teknik emisyon azaltım projeleri aynı yol haritasında birleştirilir.

Amaç yalnızca müşteriye bir emisyon sayısı göndermek değil; bu sayıyı düşürebilecek uygulanabilir mühendislik projelerini belirlemektir.